MENU

Boekbespreking: "Nieuwe wegen binnen een oude traditie".

Een boek, samengesteld door Jurjen Beumer, waarin Hans Stolp, Dom Tholens, Aleid Schilder en Karel Douven aanbevelingen doen om 'het nieuwe denken' een plaats te geven binnen de kerkelijke traditie. Een aantal van ons hebben dit boek van gelezen. Zij zullen hun bevindingen nu aan de vergadering voorleggen.

Cees Luttik: Er was een enorme belangstelling bij de presentatie van dit boek in december 1991. Het heeft er alle schijn van dat we hiermee zijn begonnen een een nieuwe fase in de strijd om het New Age denken binnen de Kerken ingang te doen vinden. Ik heb na lezing van dit boek een brief opgesteld aan Jurjen Bömer, de samensteller van dit boek. Ook komt bij mij de gedachte boven: wordt het niet tijd om als Werkgroep onze stem te laten horen?

Mijn brief: "Nieuwe wegen en de ene Weg". De auteurs van het boek "Nieuwe wegen binnen een oude traditie" vertolken de steeds groter wordende onderstroom van mensen binnen en buiten de Kerken die bezig zijn met allerlei religieuze ervaringen. Het is zinvol om deze bewegingen in kaart te brengen. De heropleving van Gnostiek en het New Age denken plaatst Christenen voor ernstige vragen. Er is sprake van een crisis die veel lijkt op die van de 2de eeuw. Is het zoeken naar een synthese tussen oude traditie en New Age denken gewenst, of dient er een keuze te worden gemaakt?

De schrijvers van dit boek zijn zelf al vergevorderd in hun ontwikkeling van een synthese. Zij praten wel over een dialoog met de traditie, maar die kan in hun optiek alleen maar gaan over de wijze waarop de traditie plaats moet maken voor het nieuwe tijds-denken.

Het boek maakt geen enkel voorbehoud op het punt van persoonlijke religieuze ervaringen. Alles lijkt geoorloofd, ook al komen die ervaringen uit dubieuze bronnen als spiritisme, magie, occultisme en zelfs satanisme. Men ziet het kwaad niet meer als kwaad, niet meer als een persoonlijke macht die doet alsof hij 'de engel des lichts' is. Veel mensen in deze tijd staan open voor allerlei religieuze ervaringen. Volgens de auteurs wijst dit 'nieuwe bewustzijn' op de komst van een nieuwe fase in de evolutie van de mensheid. Die moet leiden tot 'het christus worden van de mensheid'.

De Bijbel kent het woord 'ervaring' niet in verband met 'geloven'. Volgens het Woord is het bovennatuurlijke nergens rechtstreeks te ervaren. New Age stelt religieuze ervaringen in het vooruitzicht door toepassing van bepaalde aan te leren technieken. Daarbij is geen sprake van het Kruis. Vanuit christelijk denken bezien zijn deze technieken daarom van geen betekenis. Meditatietechnieken ontwijken het luisteren naar Gods Woord, en pretenderen te komen tot kennis van het diepere IK en eenheid met 'het universele wezen'. De daarbij vrijkomende gevoelens worden geïnterpreteerd als 'mystieke godservaring' en 'kennis van het godsmysterie'. Daarbij wordt het bijbels geloven als minderwaardig randverschijnsel opzij geschoven. Waarheid is wat men zelf als waar ervaart.

Voor deze gedachten werd al aandacht gevraagd in de publicatie "Geloof in een kenterend getij" in 1967. Voor dit denken, dat het bijbels denken geheel moet vervangen, vragen de auteurs nu ruimte binnen de Kerken. De openheid, die zij vragen, is echter geen vernieuwing van de Kerk, geen zoeken naar nieuwe waarheden of nieuw beleid, maar betekent een radicale revolutie in het christen-zijn zelf. Want het vrije "ja" in geloof als daad van overgave aan een God buiten onszelf wordt afgewezen...

Jaap Kuizenga: Mijn eerste indruk is dat niets in dit boek nieuw is. Alles wat de 4 schrijvers te berde brengen, hebben ze in andere publicaties al eerder gezegd. Wat zij willen is duidelijk: Het christelijk geloof moet op de helling worden gezet en ingrijpend veranderd.

De kern van ons geloven is Jezus Christus. Maar de Kerk bestaat uit mensen, die zwak zijn en die fouten kunnen maken. New Age toont ons echter een super mensbeeld dat veel meer aansluit bij de huidige tijdgeest: met een nieuw bewustzijn, toenemende volmaaktheid, en met kennis van zelfverlossing.

Maria: Het gaat er niet om dat we ons afzetten tegen de Kerken. Van hun fouten mogen we leren om het Woord Gods opnieuw onder de mensen te brengen. We leven allemaal bij het licht dat we krijgen.

Martie: We moeten dan ook oog hebben voor wat deze 4 schrijvers in de Kerk missen. Zij missen religieuze ervaringen. Wellicht hebben wij van het Christendom teveel een objectieve leer gemaakt. Er mag wel sprake zijn van 'ervaringen', maar dan wel op een bijbels toetsbare manier.

Ds. de Nooy: De schrijvers melden zelf al wat ze missen: spiritualiteit. Maar wat verstaan we daar dan onder? Vaag weten we dat wel, maar....

Martie: Het gaat in de Bijbel nooit om ervaring omwille van de ervaring zelf. Wie zonder meer religieuze ervaring zoekt komt al gauw uit bij het occulte. Ons gaat het altijd in de eerste plaats om God.

Ds. de Nooy: Er zit iets egoïstisch in: IK wil ervaringen opdoen. Terwijl de Bijbel ons juist oproept niet eerst naar jezelf te zien maar naar de Ander (God) en de medemens.

Ds. van Dam: Het woord 'ervaren' komt in de Bijbel niet voor; daar waar men dat zou verwachten staat het woord 'kennen'. Het gaat dan om het kennen van God in een persoonlijke relatie. Het gaat om het kennen van Jezus, en daarin ligt ook de kern van bijbelse spiritualiteit.

Ds. de Nooy: Het woord 'kennen' heeft een bredere betekenis dan dat wat wij onder 'ervaring' verstaan.

Karel Zuidema: Het hebreeuwse woord 'jada' vertalen wij met 'kennen' of 'bekennen'. Het is een zo ruim en diepgaand woord dat wij het eigenlijk niet goed kunnen vertalen.

Maria: Inderdaad: zo is er een 'kennen met het verstand', maar het kan lang duren voordat er ook sprake is van een 'kennen met het hart'.

Marjolijn: Bij het lezen van dit boek heb ik gedacht: deze 4 schrijvers moeten dezelfde vragen hebben gehad, die ik ook heb gesteld. Waarom ben ik dan uitgekomen bij Jezus Christus, en zijn zij Hem straal voorbij gelopen? Als ik als kind de Bijbel las dan zag ik dat er van alles gebeurde: God is bezig met Zijn volk, Hij regelt en organiseert. Maar als ik in de kerk zat dan vroeg ik mij af: Where is the action? Het was er erg saai. Mijn zoeken naar 'the action' bracht mij ook bij het occulte, maar de Heer heeft mij altijd bewaard voor de tuimeling in de afgrond. Volgens mij hebben deze schrijvers ook dat gevoel gehad: God, ik wou dat er eens wat gebéurde. Ik vind het zo diep pijnlijk dat hun zoektocht hen helemaal in New Age heeft doen opgaan.

Ds. van Dam: Karel Douven was 30 jaar geleden redacteur van het charismatisch maandblad "Vuur"! Hij is Jezus dus wel degelijk ergens in zijn leven tegengekomen. Ook sommige Duitse leiders van de charismatische vernieuwing van toen zitten nu in New Age. Hoe kan dat nou, als je Jezus werkelijk ontmoet en ervaren hebt, als je weet hebt van de kracht en de werking van Zijn Geest!

Maria: In zijn boek "De duisternis aanwezig" legt Derrick Prince uit dat mensen, die met 'de andere kant' in aanraking zijn geweest, en die op een gegeven moment kiezen voor Jezus, ook moeten worden gezuiverd van een geest van rebellie. Zonde is altijd opstand tegen God. Vooral mensen met enig intellect zijn gauw te verleiden tot hoogmoedig gedrag.

Martie: We moeten constateren dat christenen ook kunnen afglijden. Ik ben zelf in de New Age terecht gekomen omdat de yogi's zeiden: wij hebben god ervaren. En ik had het oprechte verlangen om God te leren kennen. Maar in de Kerk werd niet gesproken over het leren kennen van God, dat was voor mij het grote manco. Ik kan niet zeggen dat ik niet in New Age zou zijn beland als de Kerk dat wèl zou hebben gedaan. Het heeft wel meegespeeld toen de yogi's mij een aanbod deden waar de Kerk niet over sprak.

Karel Zuidema: Het zijn niet de mensen (die wij liefhebben, en die in New Age zijn terecht gekomen) die wij bestrijden. Het is de New Age gedachte waar wij ons tegen verzetten. Dat moet in onze Werkgroep duidelijk zijn. Een arts kan pas een therapie voorschrijven als hij een diagnose heeft gesteld. De diagnose luidt: gebrek aan spiritualiteit. De therapie is: de verkondiging dat een mens opnieuw geboren moet worden (Johannes3). Ik heb dat zelf moeten ontdekken, en dat is voor mij dè 'eye-opener' geworden. Ik wilde Jezus kennen zoals Nicodemus, ik wilde Hem ontmoeten. Zijn de woorden 'ontmoeting' en 'ervaring' niet hetzelfde?

Martie: Ik kan genieten van een kop koffie. Dat is een ervaring. Maar ik heb geen relatie met die kop koffie. Het is een genotervaring. Ik heb ook de yoga-ervaring gehad, dat is ook een genotervaring, een roes. Daar komt geen relatie met wie dan ook aan te pas, en ook geen liefde.

Ds. de Nooy: In het kennen van Jezus zit wel een stuk ervaring, het is een onderdeel van dat kennen.

Maria: Het is onze gewoonte als wij iets moeten uitleggen over het Koninkrijk van God en dat van de duivel om eerst uitleg te geven van Johannes 3 vers 16 en van Johannes 1 vers 12. We zijn allemaal van natuurlijke geboorte, en we moeten worden overgezet in dat andere Koninkrijk door een geestelijke geboorte willen we ooit in staat zijn deze beide koninkrijken uit elkaar te houden.

Ds. de Nooy: Onze strijd is niet tegen vlees en bloed, maar tegen de geesten van de duisternis. Wij hebben niets tegen mensen. Wij hebben niets tegen de auteurs van dit boek. We kunnen ons afvragen: waar is hun vroegere geloof gebleven? Nu zitten ze op een dwaalweg, maar wie keert daarvan terug? Dat is onze zorg.

Marjolijn: Vrienden van ons lezen kritiekloos de boeken van deze auteurs. Want van vroeger hebben ze nog de naam van betrouwbare Godsgezanten. Het kost zelfs moeite om onze vrienden duidelijk te maken dat deze schrijvers inmiddels uit een ander vaatje tappen, dat kunnen ze bijna niet geloven.

Martie: Wat mij het meest in dit boek heeft geschokt is deze opmerking van Aleid Schilder: "We moeten loskomen van de materie (dat kan ik nog met haar eens zijn), loskomen van ons ego (daar zit wat in) en worden IK BEN DIE IK BEN". Worden als God! Dat is nou net de oerzonde zelf: de hoogmoed (Genesis 3 vers 5).

Ds. van Dam: Ik heb Aleid Schilder eens ontmoet, en zij verklaarde toen dat ze zo blij was dat haar geest een onderdeeltje was een een veel grotere Geest; dat haar hersencellen deel uitmaakten van een kosmisch hersenstelsel. Ik heb haar geantwoord dat ik zo blij ben omdat ik een kind van God mag zijn. Daar zou ze eens over nadenken....

Fons: Karel Douven geeft in dit boek een definitie voor 'spiritualiteit': dat is "het besef ingebed te zijn in wat de mens te boven gaat, en de vertrouwensvolle overgave daaraan". Daarmee heb je dan een definitie waar ook de moslim, de boeddhist en de hindoe mee uit de voeten kan.

Martie: Let op dat woord 'ingebed': Douven gaat er dus van uit dat wij van nature al deel uitmaken van het goddelijke....

Jan van Dijl: Zo schrijft Hans Stolp: "We moeten oog hebben voor de geweldige openheid van het godsgeheim". Maar wat dat godsgeheim dan is, dat vermeldt hij nergens. Ik denk dat het Golgotha is.

Hij citeert 1 Johannes 1 vers 7a, over het feit dat wij gemeenschap hebben met God als wij in het licht wandelen. Maar dat daar alleen sprake van kan zijn als het bloed van Jezus ons eerst reinigt van alle zonde (vers 7b), daar spreekt Stolp niet over. Nergens belijdt Stolp dat Jezus de Christus is, zijn bijbelgebruik is uitsluitend selectief. Jezus ontbreekt in heel zijn verhaal.

Marjolijn: Deze mensen beginnen wel bij Genesis1: de mens is goed. Vervolgens schrappen ze Genesis3. Maar als je de schuld van de mensheid schrapt, dan ben je verplicht Golgotha ook te ontkennen. Als er niets meer is om van te worden verlost, dan heeft niemand meer behoefte aan een Verlosser. En dan ga je hollend de afgrond in.

Jan van Dijl: "God leeft in de mens" zegt Stolp. Ja, maar wel in de bekeerde mens! Handelingen 17 vers 28: "Want in Hem leven wij, bewegen wij, zijn wij" kan alleen waar zijn als de mens na belijdenis van zonden vergeving gekregen heeft en daardoor niet meer van God gescheiden is.

Stolp zegt: Wie zichzelf kent, kent God. We moeten dus naar onszelf luisteren, naar het vonkje goddelijkheid in onszelf. Nee, zeg ik, we moeten luisteren naar de Heilige Geest. Stolp: Wij moeten dezelfde reis terug maken zoals de verloren zoon. Maar de verloren zoon kwam met inkeer: ik heb gezondigd! Dat ontbreekt bij Stolp.

Fons: Geen van de auteurs brengt Christus ter sprake. Karel Douven schrijft (blz. 19): "God is een met angst en onderwerping beladen woord. Het gevolg daarvan is: iedereen schept zijn eigen god(in), waar je dan niet zo bang voor hoeft te zijn. Die god(in) ervaren wij ook in onszelf, of als een onpersoonlijk universum. Als je dat doet vervalt de noodzaak om ongeacht welke Naam, hoe hoogheilig ook, te verkondigen. Want alleen wat ik als persoon ervaar, dat is waarheid".

Maria: Wat intriest! We zouden eigenlijk voor die man moeten bidden. En voor hen, die hem dat beeld van God en al die angst hebben aangepraat. Die angst heeft zo'n enorme greep op zijn leven gekregen dat het leidt tot dit soort uitspraken.

Fons: Met zo'n definitie van spiritualiteit: "ingebed te zijn in wat de mens te boven gaat" kun je een basis maken voor een wereldgodsdienst. Want ook een Hindoe of Mohammedaan kan zich in deze vage formulering wel vinden. "Wat de mens te boven gaat", dat kan God zijn, maar ook Allah of Boeddha!

Ds. de Nooy: En dan "ingebed in wat de mens te boven gaat". Er gaat de mens van alles 'te boven'. Met zo'n formulering geef je jezelf over aan een onzichtbare macht.

Ds. van Dam: Dan eindig je bij de demonen.

Martie: Dat is Hans Stolp dan ook overkomen. Hij had eens een ervaring van een lichtwezen, dat hem zei: 'je moet jezelf maar aan mij toevertrouwen'. Dat heeft Stolp toen blindelings gedaan. Hij dacht met een engel te maken te hebben, maar een engel vraagt zoiets niet!

Ds. de Nooy: Gisteren was er een dag van de Kerken over New Age in Amersfoort. En daar hoorde ik ook allerlei mensen hun 'ervaringen' uitwisselen. Ik heb hen gevraagd: Maar WAT ervaren jullie dan? Waar komt dat vandaan? Wat moet ik denken van jullie 'godservaringen' als het Johannes Evangelie ons leert dat je alleen tot God kunt komen door Jezus Christus. Maar op die vraag heb ik geen antwoord gekregen.

Martie: Inderdaad, deze mensen gaan aan Christus voorbij. Voor zover Hij ter sprake komt is het op gnostische wijze. Dom Tholens schrijft: "Bij mij staat Christus centraal". Dat gaat de goede kant op, denk ik dan. "Maar", zo gaat Dom Tholens verder, "Ik vraag Hem niet om mij als zondaar genadig te zijn". Voor hem is Jezus dus geen Verlosser meer! "Wel hoop ik te mogen binnentreden in Zijn bewustzijn omtrent mens, kosmos en goddelijkheid". Met andere woorden: Dom Tholens wil het New Age Christusbewustzijn ontwikkelen.

Maria: Het Griekse woord 'anti' heeft 2 wortels. De ene betekent 'tegen', en de ander betekent 'in plaats van'. Binnen de Kerk moet eerst een grote beweging op gang komen tegen Christus. Als de Kerk Christus eenmaal de deur heeft uitgezet, dan kan de Antichrist komen.

Cees Luttik: De schrijvers brengen hun gedachten overigens onder de noemer 'orthodox'. Ze zijn er heilig van overtuigd dat hun denkpatronen een 'verrijking' zullen zijn voor de Kerk. Ze zijn ervan overtuigd dat ook de enorme toename van paranormale vermogens bij zoveel mensen een 'zegen' is, en dat de mensheid daardoor naar een hoger niveau van bewustzijn wordt getild.

Hans van Meurs: Hoe zijn de levens van deze schrijvers tot nu toe geweest? Waar hebben zij hun ideeën vandaan gehaald?

Karel Zuidema: Ik heb Hans Stolp eens ontmoet op een congres. Hij is een tijd pastor geweest in een ziekenhuis in Groningen, speciaal voor de kinderen. Hij heeft over zijn werk daar een boekje geschreven, dat veel onder artsen gelezen wordt. Daarin vertelt hij o.a. het volgende: Hij werd eens geroepen bij een meisje, dat op sterven lag. Zij had een droom gehad. Zij speelde aan het strand met een bootje, en haar ouders waren daar ook. Plotseling kwam er uit de zee een draak, die het bootje met het meisje de zee introk. Zij was doodsbang voor die draak, die haar steeds verder wegtrok bij haar ouders vandaan.

Een droom die duidt op een naderend afscheid nemen door de dood. Maar Hans Stolp vertelt in zijn boekje hoe hij dat meisje haar droom heeft uitgelegd. Hoewel zij erg bang was van die draak (de dood) leerde hij haar eerst die draak rustig te bekijken. Dan om een stapje dichterbij te komen. Toen om de draak een aai te geven. En tenslotte zei hij tegen haar: Ga eens op zijn rug zitten. Zo hielp hij dat meisje haar angst voor de dood te overwinnen. Maar daar deugt geen spat van! De dood is niet lief! En verder geen woord van troost, geen woord over Jezus Christus!

Later op dat congres poneerde Stolp de stelling dat euthanasie geoorloofd is wanneer het kind eraan toe is. Híj zou dus mogen bepalen wanneer het laatste spuitje gegeven mag worden! Zijn geruststellend spreken over 'de draak' is alleen maar bedoeld om de het kind daarop voor te bereiden. Dit soort denken is levensgevaarlijk!

Fons: Ik heb ongeveer de helft van het boek kunnen lezen. Karel Douven zegt: "Zelfverloochening, schuldgevoelens en zondebesef zijn begrippen die duiden op onvolwassenheid, op een nog niet uitgezuiverde voorfase". Dat zeggen de yogi's ook. Zij waarderen het Christendom uitsluitend als een geloof van een lagere orde. Vandaar ook dat Douven de ontwikkeling, die hij propageert, 'een verrijking' noemt, 'niet vijandig jegens de Kerk'.

Douven: "De kern van Jezus' prediking en optreden behelsde niets anders dan de bevrijding van elke individuele mens uit de ban van wettelijke voorschriften en van onderworpenheid aan wat dan ook: het vrijmaken van de mens voor zijn eigen, meest wezenlijke individualiteit".Dat kan betekenen: je losmaken van het gezag van de Synode, van 'Rome', van ouderlijk gezag, ook van Goddelijk gezag. Jezus heeft wel iets gezegd over wetticisme, maar dat was niet de kern van Zijn Boodschap. Dit kom ik veel tegen in dit boek: Uit een groot geheel wordt slechts een stukje genomen. Dat is op zich wel waar, maar wordt vervolgens op een heel andere manier toegepast. Geen woord over het werkelijke doel van Jezus' komst: het wegnemen van de zonden van de wereld.

*   Verder kom je bij Douven ook 'Moeder Aarde' weer tegen. Hij en zijn medeauteurs citeren veelvuldig Rudolf Steiner. Hij ziet de ontwikkeling van paranormale gaven als aanduiding voor een volgende fase in onze Evolutie. Als wij eenmaal dat 'licht van een hoger bewustzijn' hebben gekregen, dan zullen wij ook afkomen van onze angst en afwijzing jegens andersgelovigen (zowel binnen als buiten de Kerk). Zo zal de mensheid leren elkaar te 'verstaan', en als geheel steeds 'beter' worden, steeds meer gaan leven zoals Jezus ons heeft voorgeleefd. Dat is 'het christus-worden' van de mensheid, dat is 'de wederkomst van Christus'. Wat het Boek Openbaring daarover zegt noemt Douven 'een mythe'.

*   In Johannes 17 vers 3 staat: "Dit nu is het eeuwige leven, dat zij U kennen, de eeuwige en almachtige God". Dat 'kennen' is echter alleen voor hen, die in Christus geloven, en niet voor 'de wereld'. Dus, zegt Douven, hebben we hier te maken met een geheime leer, esoterische wetenschap, alleen voor ingewijden.

*   Occultisme is voor Douven "al het bovennatuurlijke dat niet normaal verklaarbaar is". Als zodanig vind hij dat de Bijbel vol staat met occulte ervaringen, want er worden nogal wat gebeurtenissen beschreven waarin Engelen en demonen voorkomen. En deze 'occulte ervaringen' zijn dan DUS niet iets negatiefs. Wel waarschuwt hij tegen spiritisme.

*   Christus kwam om de wereld te redden. Die moet niet christelijk of kerkelijk worden, maar moet echt mens worden in zuster en broederschap (christianisering van de wereld).

Aleid Schilder (moeilijk leesbaar) praat over de 'verbroken verbindingen'. Zij gaat ervan uit dat wij de verbroken verbinding met God zelf kunnen herstellen (zelfverlossing) omdat wij als mens die breuk zelf hebben veroorzaakt (blz.40).

Sindsdien zijn wij gaan denken in termen van 'scheiding'. Wij hebben 'goed' en 'slecht' tegenover elkaar gezet, en wat 'slecht' is werd vanzelf 'kwaad' en 'zonde'. "Maar", zo zegt Aleid Schilder, "dat is de grote fout. Wat goed is voor mij hoeft niet goed te zijn voor jou. Wat goed is voor de één kan best verkeerd zijn voor een ander. Eigenlijk is er geen wezenlijk verschil tussen 'goed' en 'kwaad'. Het 'kwaad' komt voort uit angst en scheidingsdenken van de mensen. Als wij onszelf en de wereld willen redden, dan moeten wij weer leren denken in termen van eenheid en verbinding. Niet alleen de Christenen moeten één worden, maar alles en iedereen moet één worden (holisme, wereldreligie)".

Zo gebruiken alle schrijvers manieren van redeneren waarbij je op het eerste gezicht zegt: ja, daar zit wel wat in. Dat is het moeilijke van dit boek, en het verraderlijke.

Aleid Schilder heeft ook iets tegen God.

Marjolijn: Dat is merkwaardig, dan heeft ze dus iets tegen zichzelf?

Fons: Aleid Schilder vind het gemeen dat God alle macht heeft, en de mens is machteloos.

Martie: Zij heeft iets tegen het godsbeeld van de Christenen.

Karel Zuidema: De fouten beginnen dus al heel vroeg in de opvoeding, met de theologie die wij van huis uit meekrijgen. Onze manier van praten over onze Kerk als 'de enige ware Kerk'. In die zin hebben wij allemaal boter op ons hoofd.

Fons: Aleid Schilder komt tenslotte tot de conclusie dat, als wij ons gaan richten op eenheidsdenken, wij goddelijke macht kunnen verwerven, de tegenstellingen overwinnen, en worden IK BEN DIE IK BEN. Dat is haar plan.

Hans Stolp vond ik weinig schokkend met zijn verhaal over bijna-dood ervaringen. Hij gelooft zonder meer in reïncarnatie. De emancipatie van homoseksuelen juicht hij van harte toe.

Dom Tholens schrijft een betoog onder de titel "Oostwaarts". Het staat bol van citaten uit allerlei wijsheidsliteratuur van de Hindoes. Hij ziet geen toekomst meer voor instituten, ook niet voor kerkelijke instituten. In plaats daarvan zoekt hij het heil in netwerken van harten en geesten die elkaar gevonden hebben in het nieuwe bewustzijn, dwars door alle ideologische barrières heen. Een wereldwijde 'communio', zo noemt hij dat.

De zendingsopdracht van de Kerken moet vervangen worden door een dialoog, een ontmoeting met wereldreligies, op basis van datgene wat we allemaal gemeenschappelijk hebben. En dat is: een spirituele mystieke en contemplatieve dimensie.

Tenslotte roept hij op om te komen tot 'onderscheiding van geesten', zonder te vermelden wat dat betekent noch hoe dat zou moeten worden gedaan.

Als algemene opmerking kan ik zeggen dat ik het lezen van de Bijbel veel duidelijker vind dan het lezen van de theologen.

Ds. van Dam: De titel van het boek, "Nieuwe wegen binnen een oude traditie", suggereert dat het hier gaat om nieuwe wegen binnen het Christendom. Maar het kunnen natuurlijk ook nieuwe wegen zijn voor Gnostiek, esoterische wetenschap en Neo-Hindoeisme.

Martie: Ik heb dit boek beschreven in een artikel met als titel: "Vreemde wegen binnen een oude traditie".

Maria: Deze schrijvers, dat zijn nou onze geestelijke leiders. Ik kan alleen maar zeggen dat hier een enorme geestelijke strijd wordt gevoerd.

Jan van Dijl: Het zijn andere geesten die deze schrijvers inspireren. Als je gelovig bent, maar je laat Jezus los, waar blijf je dan? Er wordt in dit boek gesproken over 'wedergeboorte' (zie Johannes 3 vers 3), maar niet waardoor die wedergeboorte plaatsvindt. Dat staat in het Evangelie twee verzen verder: uit water en Geest. Die komen niet van binnenuit, maar van buitenaf, van God. Maar dat laat men weg. Deze mensen lezen de Bijbel zo selectief, en brengen daardoor voortdurend halve waarheden.

Door steeds meer de nadruk te leggen op 'geestelijke ervaringen' worden deze tot doel op zichzelf, tot iets magisch. Dan ga je denken dat je zelf macht hebt, er komt hoogmoed bij. En dan ben je enorm kwetsbaar in de geestelijke wereld.

Martie: Ik kan nog iets zeggen over de manier waarop Douven is afgedwaald. Hij is namelijk in dezelfde ashram in India geweest waar ik ook heb gezeten. Daar heeft hij zijn nieuwe inspiratie vandaan gehaald. Hij noemt Sri Aurobindo ook 'een verlicht meester'. Van die afdwaling is hij nog niet teruggekomen.

Ds. van Dam: En daar is ook de paranormale behandeling van zijn astma.

Martie: Je hoeft maar een beetje belangstelling te tonen voor paranormale genezers of het occulte, en daar is al een opening. Daarom is het zo vreselijk gevaarlijk.

De schrijvers van "Nieuwe wegen binnen een oude traditie" propageren een oud gnostisch godsbeeld: God, dat ben je zelf! Christus wordt een symbool. De geest van de tijd identificeren zij met de H.Geest, iets wat de Feministen ook doen. Hun Evangelie heet: Autonomie, de vrijheid om zelf je eigen normen te maken zonder aan wie dan ook verantwoording af te hoeven leggen.

Aan de andere kant mist iedereen in de Kerk de 'ervaring' als gevolg van het Rationalisme. Daardoor gaan de mensen hun ervaringen elders zoeken. Aleid Schilder heeft op dit punt terecht een vraag naar de Reformatorische Kerken, die in hun leer zo sterk eenzijdig zijn geweest.

B.van Dijk in de predestinatieleer, die de mensen het gevoel geeft: ik mag niks, ik kan niks. En dan gebeurt er ook niks! De angst van 'ben ik nou wel of niet gered' verlamt de mensen. Dat is vreselijk geweest. Daardoor komen mensen ertoe om te zeggen: dan zoek ik mijn ervaring wel elders....
En, wat ook zeer zwaar telt: de verdeeldheid van de Kerken. New Age kan zo succesvol oprukken omdat de Kerken nog steeds zo liefdeloos zijn onder elkaar. Als dat ons getuigenis moet voorstellen.... Ook wij hebben elkaar vervloekt, en kunnen maar niet komen tot vergeving van elkaar.
Wij bespreken vandaag dit boek van deze 4 theologen. Maar je kunt niet 'op de man spelen', en zeggen: de opkomst van New Age is de schuld van die of die. Wij hebben als Kerken een collectieve schuld, wij zijn allen zondig.
Als de Profeten schuld belijden, dan spreken zij over 'de zonden van mij en van mijn volk', ook al hebben zij daar zelf part noch deel aan gehad.
"Heer, geef ons een geest van verootmoediging, leer ons persoonlijk en als Kerken inzien wat wij elkaar moeten belijden als zonde, en hoe wij elkaar kunnen vergeven".

Gebed

Marjolijn: Ook al komen deze auteurs uit de Kerken, toch hebben ze heel weinig kennis van Gods Woord. Een degelijk bijbels fundament is in hun jeugd noch later gelegd. Er is gebed nodig voor deze schrijvers.

Karel Zuidema: Er is allerwegen een nieuwe erkenning van gebed. Er komen steeds meer gebedsgroepen, er is stadsregio gebed, er komt in mei een landelijke gebedsmars. Daar sta ik achter. Maar daardoor gaat men ook denken: hoe meer mensen gaan bidden, des te eerder zal God het gebed verhoren. Dat zegt ons mechanische denken. Maar is dat wel zo? Bidden is nodig, bidden is energie, en de gedachte is dat meer gebed ook meer kracht oplevert. Maar maken we op deze manier van het bidden niet ook iets magisch? Een samen opgewekte geesteskracht? Dan ga je denken: als iemand alléén bid, dat zet geen zoden aan de dijk. Daar zet ik mijn vraagtekens bij.

Martie: Bidden wordt magie als je op God een claim gaat leggen, als je Hem probeert te forceren.

Marjolijn: Er staat geschreven: de Heer kan even goed verlossen door weinigen als door velen (1 Samuël 14 vers 6)". En tegen Ezechiël zegt God: "Ik zocht één mens om voor het volk op de bres te staan, maar vond hem niet (Ezechiël 22 vers 30)". Met andere woorden: niet de hoeveelheid mensen is van belang, maar wel hun houding van overgave aan God. En Jezus zelf adviseert om niet met veel omhaal van woorden te bidden, maar eenvoudig en oprecht (Bergrede, Matheus 6).

Jan van Dijl: Het gaat God om de intentie van je hart. Wij houden vaak een gebedswacht bij paranormale bijeenkomsten waar mensen werken vanuit hun zelf opgewekte geesteskracht. Dan merk je hoe onbelangrijk het aantal bidders is, en hoe belangrijk de instelling van hun harten is.

Karel Zuidema: Gebed irriteert de paranormale bezigheden. Hun kunsten werken niet meer als er oprechte bidders in de buurt zijn, dat is duidelijk te merken.

Ds. de Nooy: Je eerste gebed zou in alle gevallen eigenlijk moeten zijn: Heer, hoe wilt U dat wij bidden voor deze mensen of voor deze zaak? De H.Schrift leert ons immers dat Gods Geest de bidders zal leiden.

Martie: Eenparig gebed met veel mensen is heus heel belangrijk, maar wij moeten niet willen proberen God onze oplossing in de mond te leggen. Wij moeten niet gaan proberen zelf een antwoord te genereren, dan kom je op het terrein van de magie. God is soevereine God; Hij laat Zich niet manipuleren. Niet wij voeren de geestelijke strijd, dat doet Hij! Hij zendt Zijn engelen uit, zoals we in de opening hebben gezien. Dat is niet ons werk, maar Gods antwoord op ons bidden! Gaat het ons erom om succes te hebben of zijn we oprecht bewogen om wat er gebeurt in ons land?

Maria: Zo bestaat het gevaar bij bidden om genezing dat alle aandacht uitgaat naar de zieke. Die moet hoe dan ook beter worden! Wel, als God niet meer centraal staat omdat men teveel bezig is met de zieke, stop dan maar liever meteen met zulk gebed! Het gaat om verootmoediging, en de verwachting dat God iets zal gaan doen.

Karel Zuidema: In de wereld van de alternatieve genezers geldt de stelling: als de behandeling helpt, dan is het goed. Dat is de kardinale fout. De behandeling helpt soms wel, maar is lang niet altijd goed! Want er is een prijs die je aan de geestelijke machten moet betalen...

En over verootmoediging gesproken: in de N.H.Kerk is besloten om niet meer te bidden voor de bekering van de Joden, maar om God vergeving te vragen voor al het leed, dat wij als Christenen de Joden in de loop der eeuwen hebben aangedaan. In de hoop dat dát hen mag leiden tot erkenning van Jezus als Messias. Wij, Christenen, hebben het voor hen zo onmogelijk gemaakt om in Jezus hun Messias te herkennen...Maria: Als in vroeger tijden een koning ten strijde trok tegen een ander volk, dan werd de vijand eerst vervloekt. Want zo'n oorlog was niet alleen een strijd tussen mensen, maar ook tegen de goden van dat andere volk. Lees maar na bij Bileam.

Als nu in onze geschiedenis met de Joden steeds dezelfde gebeurtenissen van pogroms en razzia's opduiken, dan lijkt het erop alsof er een vloek ligt op de verhouding Joden  Christenen. Een vloek die misschien al eeuwen geleden is uitgesproken, maar waarvoor nooit verbreking of vergeving is gevraagd. Zegen en vloek staan tegenover elkaar. En er kan pas sprake zijn van bekering als er eerst sprake is geweest van vergeving. Maar zolang er een vervloeking als blokkade staat, komt het nooit tot verootmoediging, en dus ook nooit tot zegen.

Karel Zuidema: Je kunt iemand alleen maar vergeven als je dat gevráágd wordt.

Hans van Meurs: Het verschrikt mij vaak als ik mensen hoor zeggen dat ze het zo goed met zichzelf hebben getroffen. Ongelukken en problemen overkomen hen niet, ze zitten er warmpjes bij in hun kerk en in hun kringetje. In zo'n houding kun je ook moeilijk komen tot een smeekgebed. Er zit in hun bidden een soort triomfalisme. Daar is geen sprake van een smekend 'dag en nacht tot Mij roepen'. En het is juist die hartsgesteldheid die de Heer zoekt.

Fons: Kijk dan eens naar het bidden van Jezus in de Hof van Olijven: "Niet mijn wil, maar Uw wil geschiedde". Dat is de houding die je behoedt voor triomfalisme. Dat is de houding van overgave. Dat is de houding van verwachting, van uitzien naar Gods antwoord. Een antwoord dat ons altijd weer zal verbazen omdat het zoveel groter en completer is dan wij zelf ooit zouden kunnen bedenken.

  Een studiedag van de Raad van Kerken over New Age

Ds. de Nooy: Sinds 2 jaar houd ik mij bezig met de problematiek van New Age, en ik probeer mensen alert te maken. Dat wordt niet altijd in dank afgenomen. Gisteren ben ik geweest op een studiedag van de Raad van Kerken in Amersfoort. Er waren ongeveer 250 mensen voor gekomen, en er was veel belangstelling van de pers. Thema van die dag was te onderzoeken in hoeverre er raakvlakken zijn tussen New Age en christelijk geloof.

Dr.Kranenborg belichtte in een rede wat New Age is. Kenmerkend voor New Age vond hij dat het zich manifesteert op alle terreinen van Kerk en wereld, en dat je er tegelijk zo weinig greep op krijgt. Hij noemde met name het Holisme, het zoeken van contact met andere 'sferen', en de hang naar oosterse religies. Naar zijn mening is New Age een westers antwoord op het Rationalisme en de vertechnisering van de maatschappij. Het geestelijk vacuüm, dat daardoor is ontstaan, is door de Kerken niet goed ingevuld; kon misschien ook niet door de Kerken worden ingevuld. New Age geeft de mens een scala van mogelijkheden in de sfeer van het irrationele, om van alles te 'ervaren'.

Is New Age dan een correctie op het christelijk geloof? Kranenborg zet daar grote vraagtekens bij. Christenen worden wél aangetrokken door New Age. Het probleem is dat New Age hun geloof zodanig verandert dat je je moet afvragen: ís er nog wel sprake van christelijk geloof? Er is gegronde reden om aan te nemen dat New Age het christelijk geloven transformeert tot iets heel anders.

Onze cultuur is zeer liberaal en pluriform; er is zeer veel ruimte voor religies en allerlei bewegingen. We moeten bedenken dat het Christendom geen meerderheid meer heeft, en... (daar komt de angel) dat andere godsdiensten gelijkwaardig zijn. En die gelijkwaardigheid geldt ook voor New Age.

Kranenborg eindigde zijn betoog met een vraag naar de vergadering: "Heeft de Kerk in haar beginperiode terecht de Gnosis afgewezen?" Uit de manier waarop hij deze vraag toelichtte proefde ik al zijn mening: dat is een fout geweest. Zo kwam dat althans bij mij over.

In de middag werden vragen over de relatie tussen Kerk en New Age besproken door een forum van 6 theologen. Wat doen we als Kerken met New Age?

Op die vraag ontstonden drie soorten reacties:

Tot een echte discussie kwam het niet, iedere 'groep' kwam niet verder dan het poneren van theologische statements. In de ondertoon van al die beweringen kwam ik tot de conclusie dat de Raad van Kerken in Nederland 'lichtelijk afwijzend' staat tegenover New Age. Waarom deze dubbelhartige reactie? Waarom geen duidelijk standpunt? Wat waren hun redenaties?

Men redeneert ongeveer als volgt: "De god van New Age kennen wij niet terug als de  God van het Verbond van Israël". Met andere woorden: men wees New Age af op grond van hun opvattingen van het Oude Testament. Niet op grond van de verlossing van Jezus Christus, niet op grond van het onderscheiden van geesten. Men vond New Age te zeer individualistisch gekleurd; er is te weinig sprake is van 'je inzetten voor je naaste' en van 'het doen van gerechtigheid' en van 'bevrijding'.

Martie: Ik herken hierin het marxistisch / feministisch ondertoontje van het Conciliair Proces. Men wijst New Age af omdat het te weinig doet aan de strijd voor een meer rechtvaardige maatschappij.

Jan Boelema uit Leiden is ook naar die dag geweest. Hem viel op dat de dag al zonder gebed begon en ook zonder gebed werd afgesloten. Er was geen sprake van een christelijke atmosfeer, je geloof werd er niet opgebouwd. Jan voelde zich de hele dag als een kat in een vreemd pakhuis. Kranenborg heeft geen bijbelse beoordeling van New Age gegeven. Tijdens de door hem voorgezeten workshop noemde hij Stefan van Wersch, Martie Dieperink en Rob Matzken "te radicaal".

Jan van Dijl: In eerste instantie was Kranenborg redelijk positief over het boek van Stefan van Wersch ("De gnostisch-occulte vloedgolf"). Nu is hij kennelijk van gedachten veranderd.

Martie: Kranenborg heeft dezelfde mening als Tieleman: "De New Age beweging is weliswaar een ketterse beweging, maar ketters vormen de onbetaalde rekening van de Kerk. Het komt er nu op aan om ketters te verstaan in plaats van hen te verslaan. We moeten proberen hen te begrijpen". Kranenborg zegt verder geïnspireerd te zijn door een boek van Kuitert, die alle deuren open zet om New Age in de Kerk op te nemen.

Ds. de Nooy: Wat helemaal niet aan de orde is gekomen is het streven van New Age naar wereldwijde eenheid van godsdiensten en wereldwijde beheersing.

Martie: Dat komt omdat Kranenborg niet gelooft dat New Age het karakter heeft van een samenzwering. Hij noemt dat een fixie van mensen zoals ik.

Marjolijn: Maar dat hebben de New Age auteurs zelf gezegd!

Martie: Dat klopt, maar Kranenborg wil dat niet weten. In plaats daarvan verwijt hij ons dat wij de feiten verkrachten. Wij zijn vijanddenkers. 

Karel Zuidema: Als je over New Age praat, dan praat je over een subjectieve ervaringswereld. En dat is zo moeilijk om daar duidelijkheid over te krijgen; het is niet te objectiveren.

Jan van Dijl: Het zit hem al in de manier waarop geschreven wordt. Neem nu Douven, al op de eerste bladzijde van dit boek. Hij presenteert alles als feiten: "Als wij heden ten dage een fundamentele omslag meemaken van onze cultuur (dat stelt hij zonder meer), als wij een overrompelende overgang meemaken naar een nieuwe cultuur, dan krijgt ook ons spiritueel aanvoelen een nieuwe inhoud. Het Christendom en de christelijke geloofsbeleving ontkomen niet aan wat de mensheid als geheel doormaakt". Het is één groot stuk indoctrinatie en suggestie!

Martie: Wat Kranenborg niet ziet is, dat er achter New Age een geestelijke macht schuilgaat.

Karel Zuidema: Dat principe, die geestelijke macht, is niet te objectiveren. Daar zit je mee. Wij accepteren die gedachte omdat die in de Bijbel terug te vinden is. En ik zou denken dat theologen toch wel gevoelig moeten zijn voor bijbelwoorden.

Ds. de Nooy: Helaas, nee. Er zijn wel theologen die 'partieel gevoelig' zijn voor bijbelwoorden. Maar op enkele uitzonderingen na ontkennen ze het bestaan van satan en zijn demonen als een persoonlijke macht ten kwade.

Karel Zuidema: Een persoonlijk geloof, een persoonlijke relatie, een subjectieve ervaring, dat kun je niet objectiveren. Dat maakt New Age zo ongrijpbaar.

Martie: Ik denk dat Kranenborg door deze rede voor de Raad van Kerken ertoe heeft bijgedragen om New Age meer ongrijpbaar te maken. Het terrein, waar New Age zich op beweegt, is tè divers. Daarom kan hij het niet als geheel afwijzen. Wat hij niet ziet is die ene demonische geest die erachter zit.

Karel Zuidema: Wat mij verbaast is dat Martie in één adem genoemd wordt met Rob Matzken. Met hem heb ik het wel moeilijk. Hij zegt wel zinnige dingen, maar hij slaat zo erg door. Dat is zo vreselijk jammer, want daardoor kom je als strijders tegen New Age toch weer tegenover elkaar te staan.

  Trio-Synode over de New Age

Kuizenga: Ik ben blij met het verslag van de Trio-synode, dat met de Nieuwsbrief werd meegezonden. Ik heb begrepen dat dit een concept is.

van Leeuwen: Er komt alleen nog een commentaar bij van de bespreking op 29-1-1994, waarover ik sprak in mijn betoog. Waar men dus tot mijn verrassing het unieke van Jezus Christus zo benadrukte. Het is mijns inziens een goed rapport. Dit stuk gaat nu naar de kerken toe om te dienen als praatpapier binnen de Gemeente. Om een discussie op gang te brengen. Ik hoop dat dat zal lukken.

Dr. Zuidema: Het is geen slecht stuk.

Ds. de Nooy: Voor een rapport van een Kerk is dit toch een mager stuk, waaruit ook een stuk armoe spreekt ten aanzien van het kunnen beoordelen van de geestelijke achtergronden van New Age.

van Leeuwen: Je moet natuurlijk voorkomen dat je te grote stappen maakt, waardoor er binnen de Gemeenten extreme verschillen van mening kunnen ontstaan. Maar ten opzichte van andere synodale stukken, die ik gezien heb, ben ik over dit rapport redelijk tevreden.

Ds. de Nooy: De onderliggende vraag bij dit rapport is: in hoeverre kan er een dialoog op gang komen tussen de Kerken en New Age?

van Leeuwen: Daarop heb ik een keihard antwoord: New Age wil dat niet. Ze zijn niet geïnteresseerd. Zij wensen zich van de Kerken niets aan te trekken. Ds. Berkhof wil zich zodanig opstellen dat de deuren openblijven, en dat er niet in een vroegtijdig stadium een zodanig principiële stellingname wordt gepleegd dat de zaak al afbreekt nog voordat het gesprek begint. Hij is voorstander van een dialoog met New Age. Ik denk dat dat zinloos is. New Age heeft hier geen behoefte aan.

Ds. de Nooy: Dat ligt er aan wat je een dialoog noemt.

Kuizenga: Wat me tegenvalt in dit rapport is het ontbreken van toetsing aan de Bijbel. Dat doet het IKON ook niet met zijn programma's over New Age. De toetsing der geesten is hier absoluut onder de maat. Onduidelijk is voor mij of men een gesprek wil met de New Agers binnen de Kerk, of met die daarbuiten. En wat wil men met zo'n gesprek bereiken?

* Verder wil ik even kwijt dat ik het soms moeilijk heb met mijn eigen Katholieke Kerk, waar al zoveel van New Age is binnengeslopen. Ik vraag mij af: moet ik daar nog langer blijven? Zo niet, waar moet ik dan heen? Andere Kerken zijn evenmin immuun voor New Age infiltratie. Ik worstel met die vragen. Ik voel me een eenling in mijn Parochie, en in de Parochie Vergadering waarin ik zitting heb. Ik zou deze vergadering eens willen vragen: hoe moet ik met deze pijnlijke ervaringen omgaan?