K. Zuidema over Paul Tournier en Martin Buber
Over persoon zijn, gezondheid, schuld en geweten i.p.v. opgaan in het Al

1 Johannes 4: 1-6.

Op het International Congres of Christian Physicians (I.C.C.P.) in 1978 in Davos waren ruim 800 deelnemers uit 40 landen. Onder hen was de Zwitserse arts Paul Tournier, die tijdens dit Congres heeft gesproken over "de ziekte van de wereld". Hij stelt zich daarbij de 'wereld vol ziek-zijn' voor als een patiënt, die bij zijn arts binnenkomt. Dan is zijn diagnose dat de wereld geen zekerheid meer heeft, waarin hij zichzelf kan terugvinden. Waarin hij zijn 'zijn' kan ontmoeten. Die zekerheid is God. De wereld heeft God nodig. En omdat de wereld God kwijt is zie je alle mogelijke ziekten ontstaan.

Ik ben zelf vele malen op deze jaarlijkse congressen geweest, en ik heb Tournier tientallen malen horen spreken. De ervaringen, die ik daar heb opgedaan, hebben mij sterk beïnvloed. En ook getroost; altijd was er weer een nieuwe bevestiging van het traditionele geloofsgoed, van huis uit meegekregen, maar toch een beetje kwijtgeraakt. Tientallen malen heb ik meegemaakt hoe zeer veel toehoorders bij Tournier dat geloof in een soort 'Aha-erlebnis' opeens terugkregen. Zij herontdekten daar de ontmoeting met de ander, en daarin het mysterie van de ontmoeting met Jezus, met degene die 'persoon' wil zijn.

Tournier heeft de waarde leren kennen van de "stille tijd", een dagelijks uur van bijbellezen en stil zijn voor God. Hierdoor kreeg hij dat VREDE-besef, wat méér is dan een intuïtief aanvoelen van Gods aanwezigheid in bijbelwoorden. Hij heeft deze gewoonte van "stille tijd" zijn leven lang volgehouden, en het werd de bron en basis van al zijn werk als huisarts en schrijver.

In het plafond van de Sixtijnse kapel in Rome heeft Michelangelo de schepping van de mens afgebeeld: God aan de ene kant en Adam aan de andere kant. Hun vingers raken elkaar bijna aan. Dat sluit aan bij Genesis 1:27 waar God de mens schept naar Zijn beeld: "Bijna goddelijk" is de mens gemaakt (Psalm 8:6, en let vooral op dat woordje 'bijna'). Zie ook Genesis 2:7, waar God de mens de levensadem inblaast. Hier ligt het onderscheid met de dieren, die naar hun soort geschapen zijn, dus niet als 'persoon'. Dieren kunnen dan ook niet anders leven dan naar de mogelijkheden van hun natuurlijk erf-materiaal. In deze context is een uitspraak van Teresa van Avila te verstaan: "Wij christenen zijn de handen van onze Heer, wij zijn Zijn voeten, Zijn ogen". Doordat wij 'persoon' zijn kunnen wij geloven, geestelijke ervaringen hebben, en deze delen met anderen.

Het woord 'individu' komt van het Latijnse 'individuus', dat is 'ongedeeld'. Het omvat in ruime zin alles wat niet gedeeld kan worden zonder een wezenlijke verandering te ondergaan. In engere zin is 'individu' een zelfstandig enkel iets met dezelfde specifieke natuur als vele anderen: een in zijn soort geindividueerd wezen. Het is dus de soort wat het individu aangeeft. Een vogel is dus de individu van de soort 'vogels'.

Wat is nou 'persoon'? Dat is een heel begrip. In de Bijbel komt het woord 'persoon' wel voor, maar niet in die context waarin het zich later heeft ontwikkeld. Dat is een moeilijkheid bij het vertalen van de Bijbel.

"Persona" komt uit het Latijn en betekent 'masker'. Het was het masker waardoor de toneelspeler sprak; het is tevens de rol die gespeeld wordt. Later werd met dit woord aangeduid de maatschappelijke rol van iemand als drager van rechten en plichten. In de vroeg-christelijke discussies over de Drie-eenheid en het Christus-mysterie gebruikte de Kerk de term 'persona' om de Vader, de Zoon (het Woord) en de H.Geest gelijkelijk te onderscheiden van hun gemeenschappelijke goddelijke natuur. Om de identiteit van de mens Jezus als de Zoon van God in God Zelf te waarborgen. Aan de ene kant is God één, aan de andere kant onderscheiden (persoon), Zodoende werd 'persoon' in verband gebracht met de in het Grieks gelijke term 'prosopon' (= gezicht, masker).

In het christelijk-religieuze denken werd het persoon-zijn toegekend aan elke individuele mens als geestelijk wezen. Het antieke denken had geen positief persoonsbegrip, omdat het individuele werd gezien als een beperking van het algemeen-geestelijke. In de Middeleeuwen omschreef Boëthius 'persoon' als de individuele zelfstandigheid van een redelijke natuur.

Daarbij werd de nadruk gelegd op het unieke en onvervreemdbare zelf-zijn van de geestelijke ziel, die deze mededeelde aan het lichaam. Kant legde het persoon-zijn in de identiteit van het 'ik-bewustzijn', in de rede, en legde zo de basis voor de absolute waardigheid en de zedelijke autonomie van de mens.

Zo is er in de geschiedenis van de filosofie een verandering van de opvatting over het begrip 'persoon', vanaf de rol in een toneelstuk naar de autonomie van de mens. En dat laatste is onbijbels.

De vele vormen van personalisme willen de positieve waarde van de mens als unieke, aanspreekbare en te eerbiedigen persoon beklemtonen, en hem grondig onderscheiden van de dingen die geen echt 'zelf' hebben. Terwijl het personalisme vaak neigt tot overwaardering van de enkeling, wordt door velen de ik-gij-betrekking tot basis van het persoon-zijn verklaard. Kernwoorden voor de persoon zijn dan ook: relatie, ontmoeting.

Hier vind je de invloed van Martin Buber (jood, niet gelovig), een van de grootste filosofen van onze tijd, die toch een notie heeft aangedragen in het denken van o.a. Tournier. Maar een woord als 'persoon' blijft moeilijk te definiëren.

Twee schema's:  

1. Het mensbeeld uit 1 Tessalonisenzen 5:23. De mens als eenheid van geest, ziel en lichaam. We zijn allemaal lichaam met de planten, ziel met alles wat ademt, en we zijn specifiek mens door onze door God ingeblazen geest. Daarmee kunnen wij communiceren met de H.Geest. Hier past niet de lijn van beneden naar boven, zoals we die in New Age vinden; de bijbelse lijn is van boven naar beneden. Van Gods Geest naar onze geest, wat daarna doorwerkt in ziel en lichaam. Hebreeën 4:12 zegt: "Het woord van God is een tweesnijdend zwaard, dat vaneenscheidt ziel en geest". Daarin krijgt het geestelijke 'zijn' weer zijn oorspronkelijke plaats terug, die het door de zondeval was kwijtgeraakt. Zo kan de mens weer communiceren met God. En van daar uit wordt de heelheid van de mens herschapen.

2. De mens is een 'zelf', dat nader wordt bepaald door allerlei 'identiteiten'. Dat zijn b.v. ras, maatschappelijke positie, geslacht, opvoeding, cultuur, enz. Al die 'identiteiten' of eigenschappen maken de mens tot datgene, wat voor ogen is, wat te begrijpen is. Dit is mens-zijn in de natuurlijke zin, inclusief het zielenleven.

Alle identiteiten kunnen met elkaar communiceren. Maar het persoon-zijn komt pas tot stand wanneer de lege plek in het midden gevuld wordt door het terugvinden van zijn Verlosser, Jezus Christus. Deze plek wordt door een wedergeboorte gevuld, en maakt de mens tot een persoon.

Als rustend huisarts ga ik uit van de universitaire geneeskunde, zoals die zich in de westerse cultuur heeft ontwikkeld vanuit de Griekse cultuur. En die nog steeds nieuwe triomfen viert door kwantiteit en kwaliteit toe te voegen aan het natuurlijke menselijk leven. Daarbij gaat men echter tevens uit van een tot object van behandeling gereduceerd mensbeeld. Men zegt b.v.: "Op zaal 3 ligt (niet meneer Jansen, maar) 'die maag-perforatie'". Anderzijds is daar (naast het beroep dat wordt uitgeoefend) ook de integratie van het 'geroepen zijn', een functie die we vinden in het bijbels mensbeeld (geest, ziel en lichaam, 1 Thess 5:23).

In de miskenning van de behoefte van ieder mens aan een levensbeschouwing, die verder reikt dan zijn tijd van leven, ligt juist de aantrekkingskracht van veel alternatieve geneeswijzen. Daar vind u het product van New Age in de gezondheidszorg. Want ook in de gezondheidszorg is die invloed allerwegen duidelijk waarneembaar, van homeopathie (Hahneman), iriscopie en yoga tot aardstralenkastjes en acupunctuur.

Hier worden christenen geconfronteerd met de poging van New Age om tot een synthese te komen. In de Bijbel ligt een tegenstelling tussen these en antithese (goed - kwaad; licht - duisternis; wie niet voor Mij is - is tegen Mij).
New Age probeert deze tegenstellingen met elkaar te verzoenen (synthese) buiten het kruis van Golgotha om. Daarom moeten zij alles zelf kunnen (zelfverlossing). En als dat niet meer kan, dan moet men om de laatste spuit mogen vragen; de regels rond euthanasie zijn in het 'paarse' kabinet alweer wat ruimer gemaakt. Het lijden is negatief in de ogen van de moderne mens. Maar als je tot geloof komt, dan begint er iets te dagen. Dan begin je te groeien naar een begrip dat Jezus zelf gehad moet hebben: dat lijden noodzakelijk was om die kloof tussen God en mens, om dat 'bijna' te kunnen overbruggen.

Eigenlijk de hele cultuurgeschiedenis door, vanaf het ontstaan van het Oude en Nieuwe Testament (ruim 1000 jaar heeft dat geduurd!), en de hele kerkgeschiedenis door (bijna 2000 jaar) is er strijd geweest tegen het syncretisme en de afgodendienst. De Bijbel zelf staat vol verhalen over die strijd van het volk Israël. Op de Sinai gaf God hen de Tien Woorden het gebed: "Gij zult geen andere goden dienen". Ze zijn er wel, maar hen dienen kan leiden tot jullie ondergang en slavernij. En dat geldt voor vandaag nog steeds.

Medicine de la Personne.

Paul Tournier heeft in zijn "Mecicine de la personne" (1940), persoons-geneeskunde, aangetoond dat psychologie op zichzelf niet verkeerd is. Kennis van psychologie helpt artsen een proces van verdringing van negatieve ervaringen bij hun patiënten te herkennen. Dat soort ervaringen en teleurstellingen leiden vaak tot schuldgevoelens. Deze schuldgevoelens blokkeren het accepteren van de eigen schuld. Die de gelovige mens echter bij het Kruis kan brengen.

Een psychiater heeft over het algemeen geen benul van het verschil tussen schuldgevoel en schuld. Tournier heeft daarover een boek geschreven, waarin hij uitlegt dat hij zijn schuldgevoel als een neurotiserende factor moest onderkennen. Maar zijn schuld aan fouten etc, die hij natuurlijk ook had, kon hij bij het Kruis brengen. En daar werd die schuld door Jezus weggenomen. Dat is het geheim van Golgoltha, waar God zich zo kwetsbaar heeft opgesteld, dat hij daardoor ons de kans geeft om zonder gezichtsverlies ook kwetsbaar te worden in de erkenning van ons falen.

Dit is de enige manier om de schuld de wereld uit te krijgen. In het Oude Testament gebruikten ze daarvoor de (zonde)bok. Die kreeg de zonden van het volk op zich geladen, en werd vervolgens de woestijn ingejaagd. Schuld blijft immers altijd ergens, het vreet altijd door, roept wraakgevoelens op. De mens zoekt echter steeds naar mogelijkheden om zijn schuld af te wentelen op een ander; Adam en Eva begonnen daar al mee. Toen kwam Jezus, en Hij leerde de mensen elkaar te vergeven. Maar een arts moet ook leren dat hij zelf wel eens vergeving moet vrágen. Paul Tournier heeft ontdekt dat dat is een geweldige manier is om mensen te genezen.

Tournier is één van de pioniers geworden van de psychosomatische geneeskunde, de leer van de nauwe relatie tussen lichamelijke ziekten en het ziele-leven. Tot Tournier was dit onbekend. Als ik in mijn studententijd zou hebben beweerd dat een man een maagzweer zou kunnen krijgen als gevolg van ruzie met zijn schoonmoeder, dan zou ik zijn gezakt.

De mens heeft een positieve relatie nodig met zichzelf en met zijn medemensen. Je moet omgaan met je lichaam als met 'broeder lichaam'. Je moet je lichaam niet verwaarlozen, dat is een heidense gedachte die uit het Griekse denken is voortgekomen. Je lichaam is ook een stuk van je 'zijn', het hoort er bij. Dat lichaam kan reageren met alle mogelijke ziekten, en daardoor een waarschuwing geven dat er ergens in de hogere 'lagen' (ziel, geest) of in de relatie met God iets mis is.

Als je dat in de gaten krijgt, dan ga je ook begrijpen dat ziekte niet iets negatiefs hoeft te zijn. Het kan zelfs een weg zijn om terug te keren tot je geloof. Dat is echter iets wat niet uit te leggen is; dat moet ieder mens zelf ontdekken en ervaren.

Omdat Tournier zelf door zijn geloof in Jezus Christus als Heer en Verlosser bevrijd was van zijn verdriet over zijn veel te vroeg gestorven ouders, kon hij zich openstellen voor anderen, en begrip opbrengen voor hun trauma's en verdriet. Want hij kende dat uit eigen ervaring. Daardoor kon hij anderen ook de weg wijzen naar de genezing, die gelegen is in de persoonlijke ontmoeting met de ander (en met de Ander met een hoofdletter).

De Psychologie heeft echter andere wegen bewandeld. Omdat in de praktijk blijkt dat het leven 'zijn duizend wonden slaat' is het onvermijdelijk dat mensen worden teleurgesteld in zichzelf en in anderen. Om onszelf te verdedigen geven we de schuld aan b.v. onze opvoeding, de omstandigheden, of aan één van die andere identiteiten rondom ons.

We kunnen onze gevoelens van schuld ook verdringen. Maar daardoor wordt depressiviteit opgewekt, die zich kan uiten in lichamelijke klachten.

De Psychologie heeft voor dit probleem een 'oplossing' gevonden in het "ideaal-ik". Dat kenmerkt zich door relativering van de ethische normen aan de omstandigheden. Als je de norm niet kunt halen, dan ga je die maar naar beneden bijstellen tot een niveau, waarbij je er wel aan kunt voldoen. Dan zijn er ook geen overtredingen meer, en kan er ook niet meer gesproken worden van schuld....

Feitelijk betekent deze benadering dat je geweten het zwijgen wordt opgelegd. En dat is een ontwikkeling die wij overal om ons heen zien, tot in het nieuwe kabinet.

Volgens Paul Tournier komt het geweten voort uit het weten. De Wet doet de zonde kennen (Romeinen 3: 20). Als we daardoor weten wat God wel of niet wil, als dat onze norm wordt, dan ontstaat het geweten. Dan krijgen we terug het orgaan dat we zijn kwijtgeraakt of dat te zwak is geworden.

Door het geweten hadden Adam en Eva een prachtige relatie met God. De fijngevoeligheid van het geweten is de extra dimensie die je weten krijgt als het gebruikt wordt om een persoonlijke relatie met God te onderhouden. Ik ben van mening dat Jezus zelf zijn hele leven van seconde tot seconde zodanig met God leefde, dat Hij op elk moment wist wat Hij moest doen, hoewel Hij op alle mogelijke manieren werd aangevallen. Tot aan het einde op het kruis.

Dat einde, de stervensfase, is voor ieder mens de moeilijkste fase van zijn leven. Daarom ben ik ook zo bezorgd dat men zelfs hier alles zal technificeren. In die fase krijg je juist de kans om God te ontmoeten in het lijden, om in het reine te komen met de Ander. En dat word je dan ook nog afgenomen....

De wetten van een land kunnen abortus legaliseren, maar ze kunnen het geweten niet het zwijgen opleggen. De psychologie leert ons echter dat je kunt wijzen op je moeilijke omstandigheden, en dat je daardoor kunt proberen je schuld af te schuiven en je geweten het zwijgen op te leggen. Dat is een omslag in onze cultuur die op dit moment gaande is.

Tournier herkent dit proces. Maar hij praat niet met de mode of met de massa mee! Hij toont de bijbelse weg: "God liefhebben boven alles, en je naaste als jezelf". Daar gaat het om. God is onveranderlijk, maar niet star; Hij is ook barmhartig. Streng, ja, maar ook Liefde. Schuld hoef je bij Hem dan ook niet te verdringen noch af te schuiven: bij God mag je je schuld, die zonde, erkennen. Dat hebben we eigenlijk continu nodig. Zonde is dan ook geen negatief woord, maar de diagnose van je geweten. En wie zijn zonde bij het Kruis brengt, die worden ze vergeven.

Hoe leren we die vergevende God kennen? Door de luisteren naar de stem van ons geweten. Als weten geweten wordt, dan komt dat orgaan weer op zijn plaats, en is de relatie met God weer open.

Maar bijna alle bevrijdings-godsdiensten werken andersom, van beneden naar boven, gaan uit van eigen inspanning en zelf-verlossing. De Psychologie legt de stem van het geweten zelfs het zwijgen op. Maar zo, als individu in de massa, vereenzaamt de mens. Dan gaat hij op zoek naar allerlei vertier om de leegte in zijn hart te vullen. Om niet te hoeven opmerken: drugs, alcohol, porno.

De Bijbel werkt van boven naar beneden. Jezus leert ons niet te zoeken naar excuses of uitvluchten, maar om onze schuld en onze wroeging daarover bij Hem te brengen. Dan geeft Hij ons de genade van de vergeving. Bij Hem vinden we de genezende ontmoeting met de Ander. Bij Hem worden wij 'persoon', en dat is een enorme zegen.

Martin Buber (1878-1965)
Tournier is sterk beïnvloed door deze joodse godsdienstfilosoof. Zoals ook ikzelf me getroost weet door de manier waarop de Joden uitleg geven aan het Oude Testament. Vanaf 1938 was Buber hoogleraar in de sociologie aan de universiteit van Jeruzalem. Van hem is het boek "Chassidische vertellingen".  
In 1923 verscheen Buber's rijpste werk "Ich und Du". Daarin breekt hij met de gedachte dat denkbeelden over God scheppingen van de mens zouden kunnen zijn. Dus ook hier niet de beweging van beneden naar boven, maar steeds van boven (van Gods H.Geest) naar beneden (geest van de mens, ziel, lichaam). Jodendom en Christendom zijn openbaringsgodsdiensten, waarin God de mens ontmoet. En niet andersom. Het 'Ich-Du' - motief beheerst zowel de godsdienst als de ethiek. Want ook de ethiek heeft een niet tijdgebonden oriëntatiepunt nodig. Abraham was de eerste mens die zo fijngevoelig was dat hij Gods stem hoorde, en daaraan gehoor gaf. En daardoor totaal veranderde. Dat zie je heel de Bijbel door: mensen, die naar Gods stem horen, veranderen. Toen Pinchas Lapide werd gevraagd of hij als jood geloofde in de verrijzenis van Christus, antwoordde hij zeer beslist: "Natuurlijk!" Volgens zijn interviewer was de Opstanding echter een 'gepasseerd station', hoe kon Lapide dan toch zo zeker zijn? En Lapide antwoordde: "Dat kun je zien aan de Apostelen. Voorheen waren ze doodsbang. Maar dan ontmoeten ze Jezus, en het worden kerels die niet te verslaan zijn. Die zelfs het Sanhedrin op zijn kop geven. Hetzelfde gebeurde met Paulus op de weg naar Damascus. Als een mens God ontmoet, dan verandert hij, dat vindt je in heel de Bijbel terug".

REACTIES

Martie: Wat me ook in dit verhaal weer treft is die ongerijmdheid in New Age. De Bijbel hecht enorm veel waarde aan het persoon-zijn, aan het unieke van iedere mens, aan het kunnen hebben van relatie en communicatie met God en met elkaar. In New Age is men aan de ene kant heel individueel bezig: het gaat om je eigen zelf-verwerkelijking, je eigen evolutie. Anderzijds is New Age bezig het persoonlijk-unieke af te schaffen, want je moet 'opgaan in het Al'. God is hier dan ook niet meer een Persoon, Hij degradeert er tot 'het goddelijke'. Maar dan is er geen persoonlijke relatie meer met God, geen communicatie, en wordt de mens 'individu', één van de soort, één(zaam) in de massa. Zo is het kosmisch bewustzijn de vernietiging van het persoonlijke en van het unieke van iedere mens. In het Boeddhisme is deze visie het sterkst, daar bestaat de ziel niet eens. En als je eindelijk ontdekt hebt dat het 'ik' niet bestaat, dan heet je 'verlicht'. Als je in New Age dus je "zelf" wilt zijn, dan is het gevolg dat dit 'zelf' juist wordt vernietigd! Ik moet hierbij denken aan het bijbelwoord "Wie zijn leven wil behouden, die zal het verliezen (Matheus 10:39)". Maar wie zichzelf weet te geven in een relatie, die komt tot zijn bestemming. Ook reïncarnatie is verlies van identiteit. Die verdwijnt immers bij de dood; in een volgend leven is men iemand anders. Zie je dat enorme contrast?

Hr.Zuidema: Is de New Age niet een regressie (teruggang) in het moderne denken naar (modern) heidendom omdat wij als christenen individueel noch collectief onze schuld afdoende hebben onderkend ten aanzien van allerlei dingen, die er nu gebeuren. Denk maar aan alles wat er misgaat in de maatschappij, en waar mensen wanhopig onder worden. Met name ten aanzien van het joodse volk ligt er een schuld op het Christendom, waarin wel eens de oorzaak zou kunnen liggen van veel dingen waar we nu mee worden geconfronteerd.

Ds.Sybrandi uit Lelystad heeft een duidelijk beeld van deze schuld. Daarom heeft hij aangeboden om in plaats van Ron Nahab in de Libanese gevangenis te gaan zitten. Nahab is een Israëlisch piloot, die al meer dan 6 jaar vastzit, om ooit eens als 'ruil-object' te kunnen worden uitgespeeld. "Ik heb geen schuldgevoel", zegt Sybrandi is een artikel over deze zaak in de krant, "maar ik ben wel mede-verantwoordelijk". Sybrandi gaat regelmatig naar Polen om daar graven van joden schoon te maken. De joden zijn daar bijzonder gevoelig voor. Want in die grafstenen zijn teksten en tekens uitgehouwen, die hun verhaal op deze manier nog aan velen kunnen vertellen.

Zo doet deze dominee al jaren aan verzoening t.o.v. Israël. En ik geloof dat, als Israël tot bekering komt, er dan ook een antidotum (tegengif) zal komen voor de moeilijkheden waar we nu onder gebukt gaan. Wat we daar nu aan doen is steeds maar weer lapwerk; fouten worden goedgemaakt door toe te geven aan iets anders. Zo is de ethiek 'bijgesteld' bij een mentaliteit die alleen maar genieten wil. Zit hierin niet iets van een verdringen van onze collectieve schuld? Moeten we Sybrandi niet een beetje gelijk geven?

H.v.Meurs: Het dierlijke 'zijn' is meer dan het plantaardige 'zijn'. En het menselijke 'zijn' is door de van God ingeblazen geest meer dan het dierlijke 'zijn'. We hebben het aan Kant, Buber en Kohnstam te danken dat dit moeilijk te doorgronden stuk filosofie over het persoon-zijn zo is doordacht, dat wij het nu kunnen hanteren.
Nu zijn er sommigen in het Westen, die op dit punt zijn doorgeschoten: persoons-verheerlijking. Die hebben van de persoon een personage gemaakt. Adolf Hitler was zo'n personage. Men gaat dan teveel zitten op één bepaald aspect van een persoon. Dat heeft geleid tot WO-II en tot enorme verwoestingen. Daarop krijg je dan een regressie; men wil het persoon-zijn ontbinden. Als het personalisme teveel nadruk legt op het ik-zijn, dan komt daarop een reactie die zegt: je mag helemaal geen 'ik' meer zijn! Het is historisch juist als je stelt dat New Age een soort regressie is op een overdreven persoons-gedachte. Waar we van af moeten is het personage. Maar ook de regressie schiet haar doel weer voorbij, men gaat veel verder. In New Age wil men het persoon-zijn zelfs oplossen in een soort collectief bewustzijn.

Hr.Zuidema: Collectief bewustzijn is iets wat bij de dieren hoort. Want een dier overleeft in een collectief, in de groep, en kan daardoor de soort in stand houden.

J.v.Dijl: In die zin is het collectief iets positiefs. Maar het wordt iets negatiefs als je alles, wat uniek van jouw persoon is, moet inleveren.

Hr.Zuidema: Abraham had zoiets als een 'derde oor' aan zijn lijf, waardoor hij de stem van God kon verstaan. God zegt hem dat hij weg moet trekken uit Ur, zonder nader te zeggen waarheen de reis zal gaan. En Abraham gaat op weg.
Later verneemt hij dat hij zijn zoon Izaäk moet offeren. Weer gaat hij op weg. Maar dan, als het moment bijna daar is (alweer: bijna...), dan hoort hij Gods stem weer. Die zegt hem het offer NIET te volbrengen. Daarmee ging Abraham in tegen de heersende religie. Daardoor wordt Abraham een eenling, een vreemdeling. Want hij doet niet wat iedereen doet, hij doet het anders.
En hoe zit dat dan met Izaäk? Hij moet in die tijd ongeveer 40 jaar geweest zijn, maar hij liet zich toch zomaar door zijn vader vastbinden. Kom daar eens mee in deze tijd! Maar er zit een bijzondere betekenis in dit verhaal. God wil niet dat Izaäk geofferd wordt. Maar Hij wil wél dat Abraham loskomt van datgene, waar hij alles op gezet heeft. Want als hij zijn zoon en erfgenaam kwijtraakt, dan is hij alles kwijt. God wil Abraham leren dat hij Abraham moet blijven. God wil ons leren los te laten wat we met hart en ziel aan vast kunnen zitten. Hij wil daardoor onze pneuma, onze geest, vrij maken om te kunnen blijven communiceren met de H.Geest. Schitterend is dat!

Mw. Nieuwland: Dat zie je terug bij Jezus. Hij kon niets doen zonder dat de Vader het Hem zei. Door Zijn lijden heeft Hij gehoorzaamheid geleerd. En zo moeten wij soms ook iets leren door lijden heen. Als wedergeboren christenen kunnen wij ook niets doen zonder dat de Vader het ons zegt. Anders zijn onze werken dood. Maar als je door de Geest geïnspireerd bent, en doet wat Hij in je legt, dan zal het overvloedig vrucht dragen. In wezen is het zo eenvoudig! In dit opzicht is er sinds Abraham niets veranderd. Maar wij gaan er met onze wetenschappelijke kennis en met onze gedachten mee stoeien, en dan verliezen we al heel snel Gods bedoeling uit het oog.

Hans v. Meurs: Is er in de hedendaagse geneeskunde iets terug te vinden van continuïteit van het werk van Paul Tournier?

Hr. Zuidema: In de medische wereld heb je in heel veel gevallen vooreest de verafgoding van de wetenschap. Dat brengt ons in de problemen. Die wetenschap heeft vanuit de Renaissance en de Verlichting, en door pioniers als Pasteur en Koch grandioze dingen gedaan, is een zegen voor de mensheid. Maar hoe is die scheiding gekomen tussen geloof en wetenschap, tussen theologie en geneeskunde?
Je kunt theologie studeren door het geloof te verwetenschappelijken, zelfs zonder zelf gelovig te zijn. Ook dat is een vorm van doorslaan, een brug te ver. Maar je hoeft geen theologie gestudeerd te hebben om te kunnen geloven! Kinderen kunnen geloven, ook dat is in wezen heel eenvoudig. In de loop der eeuwen is dat uitgekristalliseerd tot 'denken over...'. Op zichzelf is dat niet verkeerd. Maar het geloof moet wel voorop blijven staan. En dat is in de theologie, en ook bij de geneeskunde, verloren gegaan.
Continuïteit van het werk van Tournier is er wel, maar ik ben bang dat we daarvoor één generatie moeten afschrijven. Maar de jongeren die nu gaan studeren, 17, 18 jaar, die bij de conferenties in Dalfsen en in Vierhouten tot geloof gekomen zijn, die hebben weer belangstelling voor Tournier.
'Medicine de la personne' is niet in formules of definities te vangen, het is méér dan wetenschap. Zoals geloven méér is dan theologie. Is het dan de filosofie die de plaats van het geloven gaat innemen? Zoals dat gebeurde in bv de Scholastiek?

Ds. de Nooy: Theologie is de worsteling om het geloven op een wetenschappelijke manier te beschrijven. Maar het is een worsteling die heel vaak vastloopt en ontspoort. En daar zitten we nu mee.

Mw. Nieuwland: Het gaat mij te ver om te spreken van een verloren generatie.

Hr. Zuidema: Wetenschappers en psychiaters vinden van wel. Hun verwijt is: wie gelooft is niet wetenschappelijk bezig. Ik ben inderdaad niet wetenschappelijk bezig als ik probeer mensen te helpen om Jezus Christus te vinden. Wetenschap moet 'clean' zijn van persoonlijke meningen, meent men. Je mag niet over je geloof spreken als je met wetenschap bezig bent.

Drs. v. Ginkel: Je zit met twee dingen: schuld en schuldgevoel. Het schuldgevoel is een symptoom, en dat moet weg, dat moet worden onderdrukt. Sinds Adam en Eva probeert iedereen zijn schuld af te schuiven of goed te praten. Maar die schuld valt niet weg te praten, die blijft. Totdat hij gebracht wordt bij het kruis van Christus. Als we Hem echter niet toelaten om onze schuld op Zich te nemen, dan blijven wij alsmaar bezig met onze schuld onder het vloerkleed te vegen. Het probleem is daarmee natuurlijk niet opgelost.
Je ziet dit op het gebied van de euthanasie: lijden mag niet, dat is ondraaglijk, dat moet worden weggewerkt. Dus worden de normen om euthanasie toe te passen weer versoepeld. Het wordt zelfs voorgesteld als 'barmhartig', mits de nodige zorgvuldigheid in acht genomen wordt. Dat is een gigantische misleiding. Want de werkelijke oorzaak van het lijden wordt niet genoemd. De mens wordt de illusie aangepraat dat het laatste spuitje de oplossing is. Dat het zelfs een daad van barmhartigheid is. Hirsch Ballin is in dit koor van misleiders de uitzondering, de eenling; daarom wordt hij ook zo vaak aangevallen.

Ds. de Nooy: We spraken daarnet over de schuld van het Christendom ten aanzien van de Joden. Die schuld stapelt zich op, en leidt tot schuldgevoel. Hoe en wanneer wordt die collectieve schuld bij het kruis gebracht? En als we dat niet doen, hoe en wanneer krijgen we dan te maken met de toorn van God?

Hr.Zuidema: Dan gaat de Kerk er aan! Dan zijn we niet meer geloofwaardig. De moderne jeugd voelt dat haarscherp aan, die prikt er door heen.

Fons: Ik vind het zo moeilijk om hierover met jongeren te praten. Hun weerwoord is steevast; ik heb het niet gedaan! Ze ontkennen de schuld gewoon. Maar als de mens zijn schuld ontkent, dan is men niet meer ontvankelijk voor wat voor Evangelie van verlossing dan ook. Dat zegt deze mensen niets, want wat hen betreft valt er niets te verlossen.

Ds.de Nooy: Toch staat er geschreven: de zonden van de vaderen worden bezocht aan de kinderen...

Marjolijn: Als je de geschiedenis van de volkeren gaat bekijken, dan zie je bepaalde dingen om die reden steeds terugkeren. Dat zie je in families ook. Waarom? Omdat de zonden der vaderen nooit als zonde beleden zijn, omdat er niet radicaal mee gebroken is.

Als het in Rusland op dit moment zo'n puinhoop is, dan kan ik dat niet los zien van hun progroms tegen de Joden (de laatste was in 1948 in Odessa, en kostte 2000 Joden het leven...). Als je in Polen iemand in diskrediet wilt brengen, dan moet je zeggen dat er waarschijnlijk Joden in zijn voorgeslacht zitten. Zolang deze schuld aan de Joden niet beleden is, blijft die stáán! Daarom zie ik zo weinig zegen in Oost-Europa, ondanks het feit dat de kerken er weer vol zitten. Pas als die collectieve schuld beleden wordt kan de hemel weer opengaan. En dat geldt voor elk soort zonde, die in een volk zit.

J. v. Dijl:  Kijk maar eens naar de Verenigde Naties. Men is zich ervan bewust dat het met de wereld niet goed gaat. Dat er iets aan gedaan moet worden. In die 'eenheid' van landen moet dat opgelost worden. Maar kan dat in deze collectiviteit? Schuld begint immers bij het individu. Daar begint ook de collectieve schuld. In een 'collectief' los je die persoonlijke schuld dus niet op. Je ziet op de televisie hoe hun pogen in de praktijk steeds vastloopt.

Mw. Kraan: De mens komt pas vrij van schuld door het vergevend Bloed van het Lam. Daar moeten we ons (als persoon, als Kerk) echter wel eerst bewust van worden. Als wedergeboren christenen hebben wij de volmacht ontvangen om te binden en om te ontbinden. Van deze volmacht zou veel meer gebruik gemaakt moeten worden, zowel in persoonlijke levens als in het collectief van de Kerk.

J.v.Dijl: Ook zou er veel meer ruimte moeten komen in de Kerken voor het persoonlijk getuigenis; daar gaat grote kracht van uit.

Martie: Ons land heeft in het verleden ook oorlogen meegemaakt. Als er nu een collectieve schuld is, kunnen dan een handjevol christenen in staat zijn om in de Naam van Jezus die collectieve schuld te breken?

Marjolijn: Ja, want er staat geschreven: "Ik zocht naar iemand die kon bidden voor het land, maar Ik ontzette Mij, want er was niemand (Jesaja 59:16)".

Hr.Zuidema: Een schuld belijden, jawel, maar een schuld goedmaken is toch meer, gaat toch iets verder.

J.v.Dijl: Als slechts een paar christenen een collectieve schuld belijden, dat wordt er in de hemelse gewesten wel iets in beweging gebracht. Dan komt er ruimte, waarin ook anderen hun schuld kunnen belijden. Dan krijg je een sneeuwbal-effect. Hr.Zuidema: Dat is de ontdekking geweest van de Oxford Beweging (Buchman, jaren '30). Gewoon erkennen dat je iets fout doet, en dat als zonde belijden. Niet eerst op de ander wijzen, nee, het begint bij jezelf. Jij hoeft je niet te bemoeien met een ander, jij moet eerst en vooral je eigen zonden opruimen (de balk en de splinter). Laat de rest maar gerust aan de H.Geest over.